{"id":152,"date":"2024-12-08T09:00:00","date_gmt":"2024-12-08T09:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/?p=152"},"modified":"2025-01-01T12:52:31","modified_gmt":"2025-01-01T12:52:31","slug":"wydarzenie-z-26-pazdziernika-1622-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/?p=152","title":{"rendered":"Wydarzenie z 26 pa\u017adziernika 1622 r."},"content":{"rendered":"\n

T\u0142umaczenie artyku\u0142u Manfreda Spaty o obl\u0119\u017ceniu i zdobyciu miasta i twierdzy K\u0142odzko w 1622 roku.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Obl\u0119\u017cenie i zdobycie miasta i twierdzy K\u0142odzko [Glatz]<\/h3>\n\n\n\n

Rok wojny 1622 przyni\u00f3s\u0142 niszczycielski punkt zwrotny dla ma\u0142ej stolicy Hrabstwa o tej samej nazwie we wschodnich Czechach, K\u0142odzka [Glatz], z jego ufortyfikowanym zamkiem: Koniec ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 nieca\u0142e sto lat i pocz\u0105tek ponownej katolicyzacji przez cesarsk\u0105 rodzin\u0119 Habsburg\u00f3w i czesk\u0105 rodzin\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Ewangelicki kaznodzieja Georg Aelurius (w\u0142a\u015bciwie Katschker, 1596-1627) opisuje ten polityczny i religijny wstrz\u0105s w trakcie wojny trzydziestoletniej w swojej niemieckiej kronice „GLACIOGRAPHIA, Oder Gl\u00e4tzische Chronica“ [„GLACIOGRAPHIA, Czyli Kroniki K\u0142odzkie“] (Spata 2022a). Po \u015bmierci cesarza Macieja [Matthiasa] w 1619 r. nowy kr\u00f3l Czech, Ferdynand II (panowa\u0142 w latach 1619-1637), wezwa\u0142 swoich dziedzicznych poddanych do uznania go i z\u0142o\u017cenia mu ho\u0142du. Jednak czeskie stany, kierowane przez niemiecko-bo\u015bniackiego szlachcica Heinricha Matthiasa hrabiego Thurna (1567-1640), obali\u0142y katolickiego kr\u00f3la jako „wroga prawdziwej religii“ i wybra\u0142y ewangelickiego elektora Fryderyka V z Palatynatu (1596-1632) na nowego kr\u00f3la Czech (panowa\u0142 1619-1620) w dniu 26 sierpnia 1619 roku. Stany k\u0142odzkie z zadowoleniem przyj\u0119\u0142y wyb\u00f3r elektora w nadziei na stabilne stosunki religijne.<\/p>\n\n\n\n

Przygotowania do wojny rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 teraz na wszystkich ziemiach czeskich, w tym w Hrabstwie K\u0142odzkim. Aelurius opisuje te przygotowania (s. 120): „Kiedy wojna czeska rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 w 1618 i 1619 roku, czeskie stany szybko pomy\u015bla\u0142y o twierdzy k\u0142odzkiej i pod dow\u00f3dztwem kapitana wojennego Hansa George’a Semlinga wys\u0142a\u0142y oddzia\u0142 \u017co\u0142nierzy do garnizonu k\u0142odzkiego i nakaza\u0142y mu utrzymanie twierdzy pod dobr\u0105 opiek\u0105 i pilnowanie jej“.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Po ci\u0119\u017ckiej w konsekwencje bitwie pod Bia\u0142\u0105 G\u00f3r\u0105 [Wei\u00dfe Berge] w pobli\u017cu Pragi 8 listopada 1620 r. armia Fryderyka uleg\u0142a wojskom cesarskim. Zako\u0144czy\u0142o to jego panowanie, kt\u00f3re trwa\u0142o tylko jedn\u0105 zim\u0119, oraz powstanie czeskich stan\u00f3w przeciwko Lidze Katolickiej. Fryderyk zosta\u0142 trafnie nazwany „Kr\u00f3lem Zimowym“ przez swoich wsp\u00f3\u0142czesnych; podczas ucieczki do Wroc\u0142awia, on i jego \u015bwita znale\u017ali zakwaterowanie w zamku k\u0142odzkim od 14 do 16 listopada 1620 roku. Aelurius donosi o tym (s. 117): „Item Anno 1620, 14 listopada, nowego roku kalendarzowego, hrabia palatyn Fryderyk, gdy opu\u015bci\u0142 Prag\u0119 8 listopada z powodu poniesionej kl\u0119ski, przyby\u0142 do K\u0142odzka, gdzie wielu rozproszonych \u017co\u0142nierzy pod\u0105\u017cy\u0142o za nim w ucieczce. Wkr\u00f3tce jednak przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do zamku i pozosta\u0142 tam przez kilka nocy“<\/em>. Fryderyk nigdy nie powr\u00f3ci\u0142 do Pragi, a Habsburgowie odzyskali czesk\u0105 koron\u0119 (Wiese 1896; Herzig 2019).<\/p>\n\n\n\n

Czeskie i \u015bl\u0105skie stany natychmiast podporz\u0105dkowa\u0142y si\u0119 cesarzowi Ferdynandowi II i wycofa\u0142y swoje wojska stacjonuj\u0105ce w K\u0142odzku pod dow\u00f3dztwem kapitana Georga von Semlinga. Czeska okupacja dokona\u0142a spustoszenia w mie\u015bcie i mi\u0119dzy innymi zdewastowa\u0142a Thumstift (katedr\u0119, prepozytur\u0119), kanoni\u0119 augustia\u0144sk\u0105 za\u0142o\u017con\u0105 przez arcybiskupa Arnoszta z Pardubic [Arnestus von Pardubitz] (1297-1364) w 1349 roku. Jednak stany k\u0142odzkie odm\u00f3wi\u0142y negocjacji pokojowych i twardo stan\u0119\u0142y przy swoim „Kr\u00f3lu Zimowym“, kt\u00f3ry przebywa\u0142 we Wroc\u0142awiu.  Mieszka\u0144cy i \u017co\u0142nierze bronili si\u0119 bohatersko, dowodzeni od 1 lutego 1622 r. przez 27-letniego hrabiego Franza Bernharda von Thurna (1595-1628), syna buntownika hrabiego Heinricha Matthiasa Thurna. Z \u017celazn\u0105 wol\u0105 i wielk\u0105 roztropno\u015bci\u0105 m\u0142ody hrabia Thurn kierowa\u0142 obron\u0105 miasta i twierdzy K\u0142odzko z \u0142\u0105cznie 1800 \u017co\u0142nierzami i stra\u017c\u0105 cywiln\u0105. Fortyfikacje na p\u00f3\u0142nocnym wzg\u00f3rzu zamkowym by\u0142y dalej rozbudowywane, a mianowicie mniejsza reduta Florian bezpo\u015brednio przy zamku i wi\u0119ksza reduta z bastionami Wac\u0142aw [Wenzel] , Ludmi\u0142a [Ludmilla] i Jab\u0142onka [Jablunka]. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Wac\u0142awa [Wenzelskirche] na p\u00f3\u0142noc od zamku pad\u0142 ofiar\u0105 tych dzia\u0142a\u0144 i zosta\u0142 ca\u0142kowicie zburzony. Ko\u015bci\u00f3\u0142 tumski [Thumkirche] otrzyma\u0142 mocny mur (Aelurius, s. 349-356).<\/p>\n\n\n\n

Ch\u0142opi i obywatele Hrabstwa pozostali lojalni wobec Thurna, poniewa\u017c widzieli w nim wybawc\u0119 od cesarskiego s\u0105du karnego i obro\u0144c\u0119 ich ewangelickiej wiary. Thurn wierzy\u0142, \u017ce mo\u017ce skutecznie stawia\u0107 op\u00f3r, dop\u00f3ki nie nadejdzie oczekiwana pomoc od przyw\u00f3dc\u00f3w armii ewangelickiej, hrabiego Ernsta von Mansfelda i Christiana von Braunschweiga. Wsparcie to jednak nie nadesz\u0142o. Latem 1622 r. wojska cesarskie, licz\u0105ce oko\u0142o 20 000 ludzi, zebra\u0142y si\u0119 pod dow\u00f3dztwem hrabiego Karla von Liechtensteina (1569-1627). Kiedy K\u0142odzko zosta\u0142o otoczone w po\u0142owie wrze\u015bnia, obro\u0144cy mieli w twierdzy 28 armat, 10 kolubryn i 3 mniejsze dzia\u0142a (K\u00f6hl 1994; Klose 1997). <\/p>\n\n\n\n

Kiedy przedmie\u015bcia zosta\u0142y spalone jako wojskowy \u015brodek ostro\u017cno\u015bci, p\u0142omienie rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 na ko\u015bci\u00f3\u0142 tumski [Thumkirche] przed murem twierdzy, a stamt\u0105d na zamek wewn\u0105trz twierdzy, gdzie przechowywano du\u017ce zapasy zbo\u017ca i prochu. Po\u017car szala\u0142 przez trzy dni i utrudnia\u0142 obron\u0119. Po tym po\u017carze i z powodu malej\u0105cej liczby zdolnych do walki obro\u0144c\u00f3w, poddali si\u0119 oni 25 pa\u017adziernika 1622 r. na honorowych warunkach. Hrabia Thurn i jego \u017co\u0142nierze otrzymali wolny przejazd na \u015al\u0105sk. Oblegaj\u0105ce wojska cesarskie przej\u0119\u0142y miasto i twierdz\u0119 K\u0142odzko 26 pa\u017adziernika.<\/p>\n\n\n\n

Zdobycie K\u0142odzka zako\u0144czy\u0142o ewangelicki op\u00f3r, tzw. czesk\u0105 rebeli\u0119 i wojn\u0119 na \u015al\u0105sku. Cena za odwa\u017cn\u0105 obron\u0119 swojego miasta i wolnej wiary ewangelickiej by\u0142a dla mieszka\u0144c\u00f3w K\u0142odzka wysoka: ko\u015bci\u00f3\u0142 Wac\u0142awa [Wenzelskirche] i kapitu\u0142a Tumska [Thumstift] zosta\u0142y zniszczone, zamek i przedmie\u015bcia spalone, miasto powa\u017cnie zdewastowane przez kanonad\u0119 i zrujnowane, czasy \u015bwietno\u015bci Hrabstwa min\u0119\u0142y. Rycina w Kronice Aeluriusa dramatycznie pokazuje to zniszczenie (patrz ilustracja) (Spata 2022b).<\/p>\n\n\n\n

W p\u00f3\u017aniejszym okresie mieszka\u0144cy Hrabstwa stracili swoje ko\u015bcio\u0142y, ewangelickich duchownych i nauczycieli. W listopadzie 1622 r. Aelurius (ostatni kaznodzieja ko\u015bcio\u0142a Wac\u0142awa) zosta\u0142 wydalony z K\u0142odzka wraz ze swoimi protestanckimi konfratrami; w 1623\/24 r. do\u0142\u0105czy\u0142o do nich ponad 120 duchownych i nauczycieli z ca\u0142ego Hrabstwa K\u0142odzkiego (Aelurius, s. 311\/12; Heinzelmann 1914; Herzig 2019).<\/p>\n\n\n\n

Z pomoc\u0105 jezuit\u00f3w, kt\u00f3rzy powr\u00f3cili do K\u0142odzka w 1623 r., ewangeliccy chrze\u015bcijanie zostali ponownie skatolicyzowani lub zmuszeni do emigracji. W szczeg\u00f3lno\u015bci biskup Karl von Habsburg (1590-1624) z Wroc\u0142awia, kt\u00f3ry ju\u017c 1 pa\u017adziernika 1621 r. otrzyma\u0142 od cesarza Hrabstwo K\u0142odzkie jako lenno ze wszystkimi prawami, rozmie\u015bci\u0142 oddzia\u0142y polskie i morawskie (liechtensteinscy „aborcjoni\u015bci“ *1<\/a><\/sup> [Liechtensteiner „Engelmacher“]) w celu przymusowej rekatolicyzacji (Herzig 2023). Po kilku latach praca misyjna jezuit\u00f3w by\u0142a tak skuteczna, \u017ce ludno\u015b\u0107 Hrabstwa zachowa\u0142a wiar\u0119 katolick\u0105, a zw\u0142aszcza emocjonalne oddanie Matce Boskiej, a\u017c do ich przymusowego wysiedlenia *2<\/a><\/sup> w latach 1945\/46, ale tak\u017ce p\u00f3\u017aniej w Niemczech Zachodnich.<\/p>\n\n\n\n

Lit.: Aelurius, Georg: GLACIOGRAPHIA Oder Gl\u00e4tzische Chronica. Breslau 1625. Wiese, Hugo von: Der Kampf um Glatz. Aus der Geschichte der Gegenreformation in der Grafschaft Glatz. Opr.: Verein f\u00fcr Reformationsgeschichte, Halle 1896. – Heinzelmann, Paul: Beitr\u00e4ge zur Predigergeschichte der Grafschaft Glatz von 1524-1624, w: Correspondenzblatt des Vereins f\u00fcr Geschichte der evangelischen Kirche Schlesiens XIV\/1 (1914), S. 1-62. K\u00f6hl, Eduard: Geschichte der Festung Glatz und Glatzer Festungsgeschichten. W\u00fcrzburg 1972, reprint L\u00fcdenscheid-Leimen 1994. Klose, Arwed: Schlachten und Gefechte, w: Arthur J\u00fcttner und Eckehart M\u00fcnnich (opr.), Soldatische Tradition in Schlesien 1241-1945. Berg-Potsdam 1997, S. 9-124, tu: S. 22-23. – Herzig, Arno: Die Grafschaft Glatz 1530-1630. Das vergessene Kapitel protestantischer Geschichte, w: AGG-Mitteilungen 18 (2019), S. 3-13. – Manfred Spata: Die GLACIOGRAPHIA des Georg Aelurius 1625. Kurze Einf\u00fchrung und erweitertes Inhaltsverzeichnis mit Registern, w: AGG-Mitteilungen 21 (2022a), S. 43-72. – Manfred Spata: Aelurius-Stich \u201eAbriss der Stadt und Schlosses Glatz“, 1622, w: Ders., Historische Ansichten von Glatz. Bilder einer b\u00f6hmisch-schlesischen Stadt. G\u00f6rlitz 2022b, S. 49-56. – Herzig, Arno: Bischof Karl von Habsburg und die Gegenreformation in der Grafschaft Glatz, w: AGG-Mitteilungen 22 (2023), S. 3-12.<\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: Anonimowa rycina w kronice Aeluriusa Glaciographia z 1625 r.<\/p>\n\n\n\n

Manfred Spata<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o:
Strona internetowa Kulturstiftung,
https:\/\/kulturstiftung.org\/?s=Anonymer+Stich+in+der+Aelurius-Chronik+Glaciographia+von+1625<\/a><\/p>\n\n\n\n

Ilustracja: <\/strong>
Anonimowa rycina w kronice Aeluriusa Glaciographia z 1625 r.
Tytu\u0142 ryciny:
Abriss der Stadt und Schlosses Glatz, sampt der Belagerung. ANNO 1622
czyli
Zburzenie miasta i zamku K\u0142odzko, \u0142\u0105cznie z obl\u0119\u017ceniem.\u00a0 ANNO 1622.<\/p>\n\n\n\n

Uwagi t\u0142umacza:<\/strong><\/h3>\n\n\n
  1. niem. Liechtensteiner „Engelmacher“ t\u0142umacz\u0119 jako liechtensteinscy „aborcjoni\u015bci“, ale r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by to przet\u0142umaczy\u0107 jako „odsy\u0142acze na tamten \u015bwiat“, dos\u0142. „tw\u00f3rcy anio\u0142\u00f3w“. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. autor u\u017cywa tu s\u0142owa Vertreibung, czyli „wyp\u0119dzenia“, co wed\u0142ug mnie jest niezgodne z prawd\u0105 historyczn\u0105, ale to jest standardowy termin u\u017cywany w Niemczech. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    T\u0142umaczenie artyku\u0142u Manfreda Spaty o obl\u0119\u017ceniu i zdobyciu miasta i twierdzy K\u0142odzko w 1622 roku. Obl\u0119\u017cenie i zdobycie miasta i twierdzy K\u0142odzko [Glatz] Rok wojny 1622 przyni\u00f3s\u0142 niszczycielski punkt zwrotny dla ma\u0142ej stolicy Hrabstwa o tej samej nazwie we wschodnich Czechach, K\u0142odzka [Glatz], z jego ufortyfikowanym zamkiem: Koniec ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego, kt\u00f3ry przetrwa\u0142 nieca\u0142e sto lat… Wydarzenie z 26 pa\u017adziernika 1622 r.<\/span> weiterlesen<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":153,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"[{\"content\":\"niem. Liechtensteiner \\\"Engelmacher\\\" t\u0142umacz\u0119 jako liechtensteinscy \\\"aborcjoni\u015bci\\\", ale r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by to przet\u0142umaczy\u0107 jako \\\"odsy\u0142acze na tamten \u015bwiat\\\", dos\u0142. \\\"tw\u00f3rcy anio\u0142\u00f3w\\\".\",\"id\":\"08ebcd3b-6acd-4dbc-b926-c2d7364a39df\"},{\"content\":\"autor u\u017cywa tu s\u0142owa Vertreibung, czyli \\\"wyp\u0119dzenia\\\", co wed\u0142ug mnie jest niezgodne z prawd\u0105 historyczn\u0105, ale to jest standardowy termin u\u017cywany w Niemczech.\",\"id\":\"75ad1c46-21eb-42d0-a38a-438f48b2af39\"}]","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","enabled":false},"version":2}},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-152","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-translation","entry"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/glatz203a.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=152"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":225,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/152\/revisions\/225"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/153"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=152"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=152"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=152"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}