{"id":133,"date":"2024-01-01T10:00:00","date_gmt":"2024-01-01T10:00:00","guid":{"rendered":"http:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/?p=133"},"modified":"2024-01-04T17:18:03","modified_gmt":"2024-01-04T17:18:03","slug":"tlumaczenie-artykulu-pt-die-ehemalige-garnisonkirche-zu-glatz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/?p=133","title":{"rendered":"Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku."},"content":{"rendered":"\n

T\u0142umaczenie artyku\u0142u pt. Die ehemalige Garnisonkirche zu Glatz<\/h2>\n\n\n\n

autorstwa O. Victora, opublikowanego w periodyku Die Grafschaft Glatz. Illustrierte Zeitschrift des Glatzer Gebirgsvereins, Nr. 8, 15 listopada 1913 r.<\/p>\n\n\n\n

Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku.<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Autor: O. Victor.<\/p>\n\n\n\n

Nie tylko ksi\u0105\u017cki, ale tak\u017ce ko\u015bcio\u0142y i \u015bwi\u0105tynie maj\u0105 swoje zmienne losy. Stary protestancki ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku [Glatz] r\u00f3wnie\u017c widzia\u0142 wiele burzliwych dni, a jego historyczna przesz\u0142o\u015b\u0107 jest z pewno\u015bci\u0105 wystarczaj\u0105co interesuj\u0105ca, aby uhonorowa\u0107 j\u0105 bardziej szczeg\u00f3\u0142owo.<\/p>\n\n\n\n

Jak wiadomo, w momencie przej\u0119cia tych ziem przez Prusy *a]1<\/a><\/sup>, w Hrabstwie K\u0142odzkim [Grafschaft Glatz] nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w protestanckich. Musia\u0142o to by\u0107 najbardziej zauwa\u017calne w K\u0142odzku, poniewa\u017c du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy pruskiego garnizonu nale\u017ca\u0142a do wyznania protestanckiego. W pruskiej armii nigdy nie zapomniano o s\u0142u\u017cbie o\u0142tarza ponad s\u0142u\u017cb\u0105 zbrojn\u0105, zw\u0142aszcza w czasach, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 s\u0142awne dzi\u0119ki imieniu Fryderyka Wielkiego. Dlatego te\u017c tak\u017ce i K\u0142odzko wkr\u00f3tce otrzyma\u0142o w\u0142asne protestanckie wojskowe nabo\u017ce\u0144stwo, a wobec braku ko\u015bcio\u0142a pr\u00f3bowali zaspokoi\u0107 t\u0119 potrzeb\u0119, podejmuj\u0105c prowizoryczne przygotowywania magazynu zbo\u017ca na Twierdzy *b]2<\/a><\/sup>, aby mog\u0142y odbywa\u0107 si\u0119 w nim nabo\u017ce\u0144stwa. Uroczysto\u015b\u0107 religijna, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 tutaj 5 lipca 1744 r. by\u0142a pierwszym nabo\u017ce\u0144stwem protestanckim odprawionym publicznie w Hrabstwie od 1622 r., tj. po 122 latach przerwy. By\u0142o jednak jasne, \u017ce ograniczona przestrze\u0144 na Twierdzy mo\u017ce by\u0107 wystarczaj\u0105ca tylko w nag\u0142ych wypadkach. Z tym wi\u0119ksz\u0105 rado\u015bci\u0105 przyj\u0119to ust\u0119pstwo Rady Miasta K\u0142odzka, kt\u00f3ra od 12 lipca tego samego roku udost\u0119pni\u0142a Sal\u0119 Ratuszow\u0105 *c]3<\/a><\/sup> na nabo\u017ce\u0144stwa spo\u0142eczno\u015bci protestanckiej. Jednak nawet to rozwi\u0105zanie nie by\u0142o satysfakcjonuj\u0105ce na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119. W 1748 r. \u00f3wczesny gubernator Twierdzy i Hrabstwa K\u0142odzkiego, genera\u0142 porucznik de la Motte Fouqu\u00e9, zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kr\u00f3la z pro\u015bb\u0105 o pomoc protestanckiej wsp\u00f3lnocie wojskowej w uzyskaniu w\u0142asnej \u015bwi\u0105tyni. Nie na pr\u00f3\u017cno, poniewa\u017c ju\u017c 14 sierpnia 1748 r. kr\u00f3l zleci\u0142 wroc\u0142awskiej Kamerze Wojennej i Domen *d]4<\/a><\/sup> wyasygnowanie kwoty 350 pruskich talar\u00f3w *e]5<\/a><\/sup> z zarz\u0105dzeniem aby wykorzysta\u0107 j\u0105 do przygotowania najwy\u017cszego pi\u0119tra Izby Ziemskiej i Podatkowej w K\u0142odzku *f]6<\/a><\/sup> do odprawiania protestanckich nabo\u017ce\u0144stw wojskowych. Na drodze do realizacji tego planu stan\u0119\u0142o jednak tak wiele trudno\u015bci, \u017ce nie pozosta\u0142o nic innego, jak zrezygnowa\u0107 z jego realizacji.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki opiece gubernatora wkr\u00f3tce znaleziono rozwi\u0105zanie. Za specjalnym zezwoleniem odpowiednich w\u0142adz piekarnia garnizonowa mieszcz\u0105ca si\u0119 przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego [Frankensteinerstra\u00dfe] w dawnym browarze mieszcza\u0144skim zosta\u0142a przeniesiona na teren dawnego szpitala, a zwolniony budynek piekarni zosta\u0142 oddany do dyspozycji protestanckiej wsp\u00f3lnoty wojskowej *g]7<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Jednak suma przyznana przez kr\u00f3la nie mog\u0142a pokry\u0107 koszt\u00f3w samej odbudowy. Genera\u0142 porucznik von Fouqu\u00e9 zorganizowa\u0142 wi\u0119c zbi\u00f3rk\u0119, na kt\u00f3r\u0105 sam przekaza\u0142 200 talar\u00f3w i kt\u00f3ra mia\u0142a przynie\u015b\u0107 w sumie 737 talar\u00f3w 22 groszy. Poniewa\u017c ten nowy fundusz r\u00f3wnie\u017c nie wystarczy\u0142 na pokrycie koszt\u00f3w, a budowa nie mog\u0142a by\u0107 kontynuowana przez dwa lata, Fouqu\u00e9 ponownie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do opinii publicznej 10 czerwca 1751 r. z pro\u015bb\u0105 o wsparcie dobrego dzie\u0142a datkami charytatywnymi. Wp\u0142ywy z tej drugiej zbi\u00f3rki, do kt\u00f3rej r\u00f3\u017cne miasta w hrabstwie i, jak wskazuj\u0105 zapisy, liczni katolicy r\u00f3wnie\u017c wnie\u015bli sw\u00f3j grosz, wynios\u0142y – w tym druga darowizna od genera\u0142a porucznika von Fouqu\u00e9 – 771 talar\u00f3w 14 groszy 8 fenig\u00f3w. Listy nazwisk poszczeg\u00f3lnych darczy\u0144c\u00f3w s\u0105 nadal dost\u0119pne, podczas gdy pokwitowania wydatk\u00f3w od pa\u017adziernika 1758 r. do marca 1763 r. podczas okupacji Twierdzy K\u0142odzko przez Austriak\u00f3w (1760-1763) zosta\u0142y utracone. Jednak z p\u00f3\u017aniejszego dokumentu (datowanego na 18 stycznia 1787 r.), podpisanego przez skarbnika pu\u0142kownika von Castilliona i kaznodziej\u0119 polowego Havelanda z pu\u0142ku piechoty von G\u00f6tzena i opublikowanego w „Glatzer Miscellen“ [„K\u0142odzkie Miscelanea“] (1822, s. 61), wynika, \u017ce ca\u0142kowity doch\u00f3d do 1782 r. – w tym doch\u00f3d z praw browarniczych, kt\u00f3re wcze\u015bniej by\u0142y zwi\u0105zane z dzia\u0142k\u0105 – wyni\u00f3s\u0142 1968 talar\u00f3w 18 groszy 6\u00bd fenig\u00f3w, natomiast koszty budowy wynios\u0142y 1661 talar\u00f3w 4\u00bd fenig\u00f3w. Po prawie czteroletnim okresie budowy nowy ko\u015bci\u00f3\u0142 *1] z krypt\u0105 w podziemiach zosta\u0142 ostatecznie konsekrowany. Uroczysto\u015b\u0107 odby\u0142a si\u0119 20 sierpnia 1752 r. *h]8<\/a><\/sup> i zosta\u0142a poprowadzona przez kaznodziej\u0119 polowego Johanna Gottlieba Kahlo z pu\u0142ku piechoty de la Motte Fouqu\u00e9. Tekst kazania zosta\u0142 zaczerpni\u0119ty z Ksi\u0119gi Jer. 7:3.<\/p>\n\n\n\n

Od tego momentu nabo\u017ce\u0144stwa odbywa\u0142y si\u0119 w nowym ko\u015bciele w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119, wsp\u00f3lnie dla cz\u0142onk\u00f3w protestanckich kongregacji wojskowych i cywilnych. Poniewa\u017c ka\u017cdy pu\u0142k mia\u0142 w tym czasie w\u0142asnego kaznodziej\u0119 polowego, dw\u00f3ch duchownych z dw\u00f3ch pu\u0142k\u00f3w stacjonuj\u0105cych w K\u0142odzku pocz\u0105tkowo wystarcza\u0142o do jednoczesnego pe\u0142nienia funkcji niezbyt jeszcze licznej protestanckiej kongregacji cywilnej. Dopiero gdy liczba mieszka\u0144c\u00f3w wzros\u0142a, w 1764 r. powo\u0142ano osobnego cywilnego duchownego protestanckiego.Od tego momentu nabo\u017ce\u0144stwa odbywa\u0142y si\u0119 w nowym ko\u015bciele w ka\u017cd\u0105 niedziel\u0119, wsp\u00f3lnie dla cz\u0142onk\u00f3w protestanckich kongregacji wojskowej I kongregacji cywilnej. Poniewa\u017c ka\u017cdy pu\u0142k mia\u0142 w tym czasie w\u0142asnego kaznodziej\u0119 polowego, dw\u00f3ch duchownych z dw\u00f3ch pu\u0142k\u00f3w stacjonuj\u0105cych w K\u0142odzku pocz\u0105tkowo wystarcza\u0142o do jednoczesnego pe\u0142nienia funkcji przy niezbyt jeszcze licznej protestanckiej kongregacji cywilnej. Dopiero gdy liczba mieszka\u0144c\u00f3w wzros\u0142a, w 1764 r. powo\u0142ano osobnego cywilnego duchownego protestanckiego.<\/p>\n\n\n\n

Min\u0119\u0142o osiem dekad, ale nie pozostawi\u0142y one starego budynku bez szwanku. Opr\u00f3cz tego, \u017ce wi\u0119\u017aba dachowa i filary ch\u00f3ru wykazywa\u0142y du\u017ce oznaki zniszczenia, \u015bciany fundamentowe zosta\u0142y tak powa\u017cnie uszkodzone przez wod\u0119 sp\u0142ywaj\u0105c\u0105 ze wzg\u00f3rza Twierdzy, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 musia\u0142 zosta\u0107 zamkni\u0119ty 13 pa\u017adziernika 1813 roku. Nie pozosta\u0142o nic innego, jak odprawia\u0107 nabo\u017ce\u0144stwa dw\u00f3ch zjednoczonych kongregacji w refektarzu dawnego klasztoru Minoryt\u00f3w, obecnie szpitala garnizonowego *i]9<\/a><\/sup>. I znowu by\u0142 to kr\u00f3l pruski, Fryderyk Wilhelm III, kt\u00f3ry da\u0142 kongregacjom protestanckim w K\u0142odzku nowy ko\u015bci\u00f3\u0142, udost\u0119pniaj\u0105c im dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszka\u0144ski *j]10<\/a><\/sup> w pobli\u017cu Bramy Z\u0105bkowickiej [Frankensteiner Tor] *k]11<\/a><\/sup> dekretem z dnia 22 sierpnia 1834 roku. Poniewa\u017c jednak ko\u015bci\u00f3\u0142 ten by\u0142 u\u017cywany jako magazyn siana i s\u0142omy od czasu zniesienia klasztoru w 1810 r., przebudowa zaj\u0119\u0142a troch\u0119 czasu. Niebagatelne koszty zosta\u0142y pokryte przez administracj\u0119 wojskow\u0105, a stosunki mi\u0119dzy dwiema kongregacjami protestanckimi zosta\u0142y uregulowane umow\u0105 z dnia 19 listopada 1834 roku w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: „Protestancka kongregacja garnizonowa ma by\u0107 uwa\u017cana za rzeczywist\u0105 parafi\u0119. Kongregacja protestancka miejska i kongregacja wiejska, kt\u00f3rych granice zosta\u0142y ju\u017c okre\u015blone, wchodz\u0105 w ten ko\u015bci\u00f3\u0142 na zasadzie kongregacji goszczonych. Koszty pocz\u0105tkowe zostan\u0105 pokryte z funduszy wojskowych, podczas gdy protestancka kongregacja cywilna poniesie wk\u0142ad w przysz\u0142e koszty utrzymania budynku ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3re spoczywaj\u0105 na kongregacji goszczonej zgodnie z sekcj\u0105 743, tytu\u0142 11, cz\u0119\u015b\u0107 II A. L.-N. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, poniewa\u017c kongregacje garnizonowe i cywilne s\u0105 do\u015b\u0107 r\u00f3wnej wielko\u015bci, … niniejszym ustala si\u0119, \u017ce kongregacja cywilna wniesie \u00bc poniesionych przez ni\u0105 koszt\u00f3w, tj. \u2159 ca\u0142kowitych przysz\u0142ych koszt\u00f3w budowy. Zastrzega si\u0119, \u017ce ta \u2159 koszt\u00f3w wk\u0142adu mo\u017ce by\u0107 wymagana od kongregacji cywilnej tylko wtedy, gdy nie mo\u017cna jej pokry\u0107 z Wojskowgo Skarbca Ko\u015bcielnego *l]12<\/a><\/sup>, niezale\u017cnie od wydatk\u00f3w bud\u017cetowych“. Rekonstrukcja zosta\u0142a przyspieszona, aby 13 lipca 1835 r. mo\u017cna by\u0142o zainstalowa\u0107 trzy nowe dzwony na zachodniej wie\u017cy, z kt\u00f3rych du\u017cy wa\u017cy\u0142 733 funty i nosi\u0142 nast\u0119puj\u0105ce napisy na zewn\u0119trznym zaokr\u0105gleniu:<\/p>\n\n\n\n

\n

„Anno 1834
Jego Kr\u00f3lewska Mo\u015b\u0107 Kr\u00f3l Fryderyk Wilhelm III. przekaza\u0142 ten budynek na nabo\u017ce\u0144stwa protestanckie“.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

A po drugiej stronie: <\/p>\n\n\n\n

\n

„Anno 1835
Zosta\u0142em odlany wraz z pozosta\u0142ymi dwoma dzwonami z tej wie\u017cy przez A. Kr\u00fcgera we Wroc\u0142awiu dla nowo powsta\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a Garnizonowego w tym budynku. Budynek ten, dawniej ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszka\u0144ski, by\u0142 cz\u0119sto niszczony przez wojny i po\u017cary. Bo\u017ce chro\u0144 ten dom“.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

By\u0142 20 marca 1836 roku, kiedy w oddali rozleg\u0142 si\u0119 pierwszy uroczysty d\u017awi\u0119k dzwon\u00f3w. Wzywa\u0142 on do po\u015bwi\u0119cenia ko\u015bcio\u0142a. W b\u0142yszcz\u0105cej procesji obie kongregacje przenios\u0142y si\u0119 z refektarza dawnego klasztoru Minoryt\u00f3w *\u0142]13<\/a><\/sup> do nowego miejsca kultu, a tego dnia superintendent Handel z Nysy s\u0142usznie wychwala\u0142 nie tylko dobro\u0107 i mi\u0142osierdzie Boga, ale tak\u017ce hojno\u015b\u0107 pruskich kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rzy buduj\u0105 ko\u015bcio\u0142y i o\u0142tarze dla swoich poddanych w kazaniu na temat Ps. 134. 2, 3.*2].<\/p>\n\n\n\n

Stary ko\u015bci\u00f3\u0142 przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 by\u0142 opuszczony od sierpnia 1837 roku. Nie ca\u0142kowicie, poniewa\u017c zmarli nadal spoczywali w cichej krypcie otoczonej drewnian\u0105 kapliczk\u0105. 4 wrze\u015bnia 1837 r. oni r\u00f3wnie\u017c wyruszyli w swoj\u0105 ostatni\u0105, ostateczn\u0105 podr\u00f3\u017c. Pi\u0119\u0107 trumien zosta\u0142o wydobytych z g\u0142\u0119bin i pochowanych w po\u015bwi\u0119conej ziemi na cmentarzu ko\u015bcielnym w pobli\u017cu dawnego klasztoru franciszkan\u00f3w *m]14<\/a><\/sup>. Znaleziono w nich szcz\u0105tki pu\u0142kownika von Nimschewsky’ego, kt\u00f3ry zmar\u0142 jako komendant K\u0142odzka 10 pa\u017adziernika 1764 r., majora Calowa von Hofena, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 wraz z regimentem von Fouqu\u00e9 8 wrze\u015bnia 1774 r., Marii Luise von Thadden, kt\u00f3ra zmar\u0142a w wieku 72 lat 29 lipca 1784 r. oraz dw\u00f3jki dzieci, kt\u00f3rych imion nie uda\u0142o si\u0119 ju\u017c ustali\u0107. Doczesne szcz\u0105tki \u017cony dow\u00f3dcy, El\u017cbiety Marii baronowej de la Motte Fouqu\u00e9, kt\u00f3ra zosta\u0142a pochowana w krypcie starego ko\u015bcio\u0142a 8 kwietnia 1753 r., nie zosta\u0142y ju\u017c odnalezione, ani nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 nic wi\u0119cej na temat jej miejsca pobytu. Po \u017cywych, zmarli r\u00f3wnie\u017c opu\u015bcili dom, kt\u00f3ry przez prawie sto lat oferowa\u0142 spo\u0142eczno\u015bci protestanckiej go\u015bcinne schronienie.<\/p>\n\n\n\n

\"Fot.
Fot. 1
Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku, ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 [Glatz, Frankensteinerstra\u00dfe 19]. Zdj\u0119cie Korff (Glatz).<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dawny Dom Bo\u017cy nie sta\u0142 jednak d\u0142ugo opuszczony. W grudniu 1837 roku miasto kupi\u0142o nieruchomo\u015b\u0107 za sum\u0119 1175 talar\u00f3w, aby przekszta\u0142ci\u0107 j\u0105 w prywatny dom. Dzi\u015b w u\u015bwi\u0119conym tradycj\u0105 budynku mie\u015bci si\u0119 szko\u0142a katolicka *n]15<\/a><\/sup>, a \u015bwie\u017ce dzieci\u0119ce g\u0142osy wype\u0142niaj\u0105 pomieszczenia, kt\u00f3re wcze\u015bniej s\u0142u\u017cy\u0142y do odprawiania nabo\u017ce\u0144stw. Tak wi\u0119c nie tylko ksi\u0105\u017cki, ale tak\u017ce ko\u015bcio\u0142y i miejsca kultu maj\u0105 swoje w\u0142asne zmienne losy. A im wierniej b\u0119d\u0105 \u015bwiadczy\u0107 o sile wiary i gotowo\u015bci do po\u015bwi\u0119ce\u0144 naszych ojc\u00f3w, tym bardziej warto b\u0119dzie ocali\u0107 je od zapomnienia.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

*1] Mia\u0142 84 stopy d\u0142ugo\u015bci, 29 st\u00f3p szeroko\u015bci i 2 wie\u017ce. O\u0142tarz, 5 st\u00f3p 8 cali od tylnego szczytu, sta\u0142 na podwy\u017cszeniu 1 stopy 5 cali i mia\u0142 4 stopy 5 cali d\u0142ugo\u015bci i 3 stopy 5 cali szeroko\u015bci. Za o\u0142tarzem, blisko \u015bciany szczytowej, znajdowa\u0142a si\u0119 ambona, 12 st\u00f3p nad pod\u0142og\u0105. Sama pod\u0142oga, kt\u00f3ra by\u0142a wy\u0142o\u017cona ceg\u0142ami, znajdowa\u0142a si\u0119 2 stopy 4 cale nad poziomem ulicy, z kt\u00f3rej 4 kamienne stopnie prowadzi\u0142y do ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

*2] Por. Kazanie na po\u015bwi\u0119cenie ko\u015bcio\u0142a garnizonowego w K\u0142odzku …. dostarczone do druku na pro\u015bb\u0119 Chr. Fr. Handel, z K\u0142odzka, wydrukowane przez Franza Augusta Pompejusa.<\/p>\n\n\n\n

Od t\u0142umacza: <\/strong>
W rzeczywisto\u015bci, zdj\u0119cie budynku przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 nie przedstawia ko\u015bcio\u0142a protestanckiego powsta\u0142ego z przebudowy b. piekarni na tym miejscu, bowiem ze wzgl\u0119du na wilgo\u0107 i b\u0142\u0119dy konstrukcyjne ko\u015bci\u00f3\u0142 ten zosta\u0142 zamkni\u0119ty w 1813 r. a nast\u0119pnie zburzony. Na jego miejscu powsta\u0142 budynek mieszkalny. Kiedy powstawa\u0142 ten artyku\u0142 w 1913 r. mie\u015bci\u0142a si\u0119 tam szko\u0142a katolicka. Obecnie jest to znowu budynek mieszkalny. Zdj\u0119cie przedstawia ten budynek w 1913 r. kiedy mie\u015bci\u0142a si\u0119 tam szko\u0142a katolicka.<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: <\/strong>
Die Grafschaft Glatz. Illustrierte Zeitschrift des Glatzer Gebirgsvereins, [„Hrabstwo K\u0142odzkie, Ilustrowane Czasopismo K\u0142odzkiego Towarzystwa G\u00f3rskiego“], Nr. 8, 15 listopada 1913 r., rocznik 8.
https:\/\/jbc.jelenia-gora.pl\/dlibra\/publication\/12388\/edition\/11983\/content<\/a><\/p>\n\n\n\n

\"Die<\/figure>\n\n\n\n
\"Die<\/figure>\n\n\n\n
\"Die<\/figure>\n\n\n\n

Podzi\u0119kowanie:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142bym podzi\u0119kowa\u0107:
– Christianowi Drescherowi za bezcenn\u0105 pomoc w rozwi\u0105zaniu pewnych niuans\u00f3w j\u0119zyka niemieckiego, za motywacj\u0119 i pomoc w za\u0142o\u017ceniu i prowadzeniu Bloga.
– Filipowi Pilczukowi za pomys\u0142 przet\u0142umaczenia tego artyku\u0142u i pomoc w lokalizacji historycznych obiekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Uwagi t\u0142umacza: <\/strong><\/p>\n\n\n

  1. *a] K\u0142odzko przesz\u0142o pod panowanie Prus w 1742 r. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. *b] magazyn zbo\u017ca na Twierdzy – niem. Getreidemagazin auf der Festung. Zapewne chodzi o jeden z dw\u00f3ch wojskowych magazyn\u00f3w prowiantowych przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 28-30 [Frankensteinerstra\u00dfe 28-30]. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  3. *c] Sala Ratuszowa – mowa o Sali Ratuszowej w Ratuszu, kt\u00f3ry sp\u0142on\u0105\u0142 w 1886 roku. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  4. *d] wroc\u0142awska Kamera Wojenna i Domen – niem. breslauer Kriegs- und Dom\u00e4nenkammer. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  5. *e] jednostki monetarne w Prusach:
    \u00b0 pruski talar, bity talar – niem. Reichsthaler = Rtlr. \u00b0 grosz – niem. Groschen = Gr. \u00b0 fenig – niem. Pfennig = Pf.
    Od 1750 do 1806 roku w Prusach jeden Reichsthaler odpowiada\u0142 90 nowym groszom po 18 fenig\u00f3w ka\u017cdy.     \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  6. *f] Izba Ziemska i Podatkowa w K\u0142odzku – niem. Land- und Steuerhaus zu Glatz. Prawdopodobnie chodzi o p\u00f3\u017aniej nazywany Steuer-Amt, na rogu Ring i Nieder Gasse, obecnie pl. B. Chrobrego 32, r\u00f3g ul. Stromej, tj. u wylotu z pl. B. Chrobrego na ul. \u0141ukasi\u0144skiego. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  7. *g] dawna piekarnia garnizonowa przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 zosta\u0142a przeniesiona na teren \u00f3wcze\u015bnie jeszcze czynnego Szpitala Miejskiego [B\u00fcrger-Hospital] przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 32, by\u0107 mo\u017ce do jakiego\u015b budynku gospodarczego stoj\u0105cego na terenie szpitala, a budynek b. piekarni zosta\u0142 przekazany k\u0142odzkiej protestanckiej wsp\u00f3lnocie wojskowej. Autor artyku\u0142u pisze „dawny szpital“ z perspektywy 1913 t., kiedy pisa\u0142 artyku\u0142. W czasie przenosin piekarni garnizonowej na teren szpitala, szpital by\u0142 jak najbardziej czynny. Zosta\u0142 zamkni\u0119ty dopiero ok. 1890 r. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  8. *h] Tak wi\u0119c ko\u015bci\u00f3\u0142 protestancki, powsta\u0142y z przebudowy b. piekarni na ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19, zosta\u0142 uroczy\u015bcie inaugurowany w 1752 r. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  9. *i] „dawny klasztor Minoryt\u00f3w, obecnie szpital garnizonowy“ – chodzi o obecny klasztor Ojc\u00f3w Franciszkan\u00f3w przy pl. Franciszka\u0144skim 1, obok ko\u015bcio\u0142a MB R\u00f3\u017ca\u0144cowej. W czasie gdy ten artyku\u0142 by\u0142 pisany, tj. w 1913 r., klasztor Minoryt\u00f3w by\u0142 ju\u017c zlikwidowany, a wi\u0119c by\u0142 ju\u017c „dawnym klasztorem“ a w budynku mie\u015bci\u0142 si\u0119 szpital garnizonowy. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  10. *j] dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszka\u0144ski – chodzi o ko\u015bci\u00f3\u0142 przy ul \u0141ukasi\u0144skiego 36, obecnie ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jerzego i \u015bw. Wojciecha. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  11. *k] Brama Z\u0105bkowicka – niem. Frankensteiner Tor, po\u0142o\u017cona na ko\u0144cu ul. \u0141ukasi\u0144skiego, obok obecnego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jerzego i \u015bw. Wojciecha przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 36. Brama zosta\u0142a rozebrana w 1919 r. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  12. *l] Wojskowy Skarbiec Ko\u015bcielny – niem. Milit\u00e4r-Kirchen-Aerario. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  13. *\u0142] dawny klasztor Minoryt\u00f3w – obecnie klasztor Ojc\u00f3w Franciszkan\u00f3w przy pl. Franciszka\u0144skim 1. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  14. *m] dawny klasztor Franciszkan\u00f3w – obecnie klasztor Si\u00f3str Mniszek Klarysek, przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 34. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  15. *n] „dzi\u015b w budynku mie\u015bci si\u0119 szko\u0142a katolicka“ – to „dzi\u015b“ czyli na czas pisania tego artyku\u0142u w 1913 r. Obecnie ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 to budynek mieszkalny. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    T\u0142umaczenie artyku\u0142u pt. Die ehemalige Garnisonkirche zu Glatz autorstwa O. Victora, opublikowanego w periodyku Die Grafschaft Glatz. Illustrierte Zeitschrift des Glatzer Gebirgsvereins, Nr. 8, 15 listopada 1913 r. Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku. Autor: O. Victor. Nie tylko ksi\u0105\u017cki, ale tak\u017ce ko\u015bcio\u0142y i \u015bwi\u0105tynie maj\u0105 swoje zmienne losy. Stary protestancki ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku [Glatz]… Dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 garnizonowy w K\u0142odzku.<\/span> weiterlesen<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":134,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":"[{\"content\":\"*a] K\u0142odzko przesz\u0142o pod panowanie Prus w 1742 r.\",\"id\":\"641a00b9-be64-49e8-b16e-4770251eec9b\"},{\"content\":\"*b] magazyn zbo\u017ca na Twierdzy - niem. Getreidemagazin auf der Festung. Zapewne chodzi o jeden z dw\u00f3ch wojskowych magazyn\u00f3w prowiantowych przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 28-30 [Frankensteinerstra\u00dfe 28-30].\",\"id\":\"4a379703-b9a3-4464-b9b5-2c763ef59e28\"},{\"content\":\"*c] Sala Ratuszowa - mowa o Sali Ratuszowej w Ratuszu, kt\u00f3ry sp\u0142on\u0105\u0142 w 1886 roku.\",\"id\":\"42b693d8-d44f-4b6d-a49e-739569a1488c\"},{\"content\":\"*d] wroc\u0142awska Kamera Wojenna i Domen - niem. breslauer Kriegs- und Dom\u00e4nenkammer.\",\"id\":\"681effdd-00c7-477b-89c8-ff7fb07e3402\"},{\"content\":\"*e] jednostki monetarne w Prusach:
    \u00b0 pruski talar, bity talar - niem. Reichsthaler = Rtlr. \u00b0 grosz - niem. Groschen = Gr. \u00b0 fenig - niem. Pfennig = Pf.
    Od 1750 do 1806 roku w Prusach jeden Reichsthaler odpowiada\u0142 90 nowym groszom po 18 fenig\u00f3w ka\u017cdy.\",\"id\":\"aba58d22-7a37-4d64-acf5-12d8c8736151\"},{\"content\":\"*f] Izba Ziemska i Podatkowa w K\u0142odzku - niem. Land- und Steuerhaus zu Glatz. Prawdopodobnie chodzi o p\u00f3\u017aniej nazywany Steuer-Amt, na rogu Ring i Nieder Gasse, obecnie pl. B. Chrobrego 32, r\u00f3g ul. Stromej, tj. u wylotu z pl. B. Chrobrego na ul. \u0141ukasi\u0144skiego.\",\"id\":\"e7b8bc42-2565-46b5-a8d5-bcdea6d17b52\"},{\"content\":\"*g] dawna piekarnia garnizonowa przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 zosta\u0142a przeniesiona na teren \u00f3wcze\u015bnie jeszcze czynnego Szpitala Miejskiego [B\u00fcrger-Hospital] przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 32, by\u0107 mo\u017ce do jakiego\u015b budynku gospodarczego stoj\u0105cego na terenie szpitala, a budynek b. piekarni zosta\u0142 przekazany k\u0142odzkiej protestanckiej wsp\u00f3lnocie wojskowej. Autor artyku\u0142u pisze \\\"dawny szpital\\\" z perspektywy 1913 t., kiedy pisa\u0142 artyku\u0142. W czasie przenosin piekarni garnizonowej na teren szpitala, szpital by\u0142 jak najbardziej czynny. Zosta\u0142 zamkni\u0119ty dopiero ok. 1890 r.\",\"id\":\"07c7b700-dc04-47bb-a44c-bf51364c3a90\"},{\"content\":\"*h] Tak wi\u0119c ko\u015bci\u00f3\u0142 protestancki, powsta\u0142y z przebudowy b. piekarni na ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19, zosta\u0142 uroczy\u015bcie inaugurowany w 1752 r.\",\"id\":\"bf65402e-fbfd-4c9f-9097-074a0fded0ab\"},{\"content\":\"*i] \\\"dawny klasztor Minoryt\u00f3w, obecnie szpital garnizonowy\\\" - chodzi o obecny klasztor Ojc\u00f3w Franciszkan\u00f3w przy pl. Franciszka\u0144skim 1, obok ko\u015bcio\u0142a MB R\u00f3\u017ca\u0144cowej. W czasie gdy ten artyku\u0142 by\u0142 pisany, tj. w 1913 r., klasztor Minoryt\u00f3w by\u0142 ju\u017c zlikwidowany, a wi\u0119c by\u0142 ju\u017c \\\"dawnym klasztorem\\\" a w budynku mie\u015bci\u0142 si\u0119 szpital garnizonowy.\",\"id\":\"1bafb5c2-a8e5-40c4-b348-62dfeb266f0a\"},{\"content\":\"*j] dawny ko\u015bci\u00f3\u0142 franciszka\u0144ski - chodzi o ko\u015bci\u00f3\u0142 przy ul \u0141ukasi\u0144skiego 36, obecnie ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jerzego i \u015bw. Wojciecha.\",\"id\":\"a5df91e7-97d6-4df5-8078-f9214d90d4ef\"},{\"content\":\"*k] Brama Z\u0105bkowicka - niem. Frankensteiner Tor, po\u0142o\u017cona na ko\u0144cu ul. \u0141ukasi\u0144skiego, obok obecnego ko\u015bcio\u0142a \u015bw. Jerzego i \u015bw. Wojciecha przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 36. Brama zosta\u0142a rozebrana w 1919 r.\",\"id\":\"ee4411a7-19ab-4843-8acf-84a0b2b45235\"},{\"content\":\"*l] Wojskowy Skarbiec Ko\u015bcielny - niem. Milit\u00e4r-Kirchen-Aerario.\",\"id\":\"d889ebab-f50c-4dee-8a2d-424babc4825d\"},{\"content\":\"*\u0142] dawny klasztor Minoryt\u00f3w - obecnie klasztor Ojc\u00f3w Franciszkan\u00f3w przy pl. Franciszka\u0144skim 1.\",\"id\":\"cec55670-63b8-4521-80d5-97a48bb1ee5c\"},{\"content\":\"*m] dawny klasztor Franciszkan\u00f3w - obecnie klasztor Si\u00f3str Mniszek Klarysek, przy ul. \u0141ukasi\u0144skiego 34.\",\"id\":\"88a75401-79ea-48a9-95af-8b38c5e5b491\"},{\"content\":\"*n] \\\"dzi\u015b w budynku mie\u015bci si\u0119 szko\u0142a katolicka\\\" - to \\\"dzi\u015b\\\" czyli na czas pisania tego artyku\u0142u w 1913 r. Obecnie ul. \u0141ukasi\u0144skiego 19 to budynek mieszkalny.\",\"id\":\"6c6ccac4-8bcd-435f-9749-6cb23adb7dd5\"}]","jetpack_publicize_message":"","jetpack_publicize_feature_enabled":true,"jetpack_social_post_already_shared":true,"jetpack_social_options":{"image_generator_settings":{"template":"highway","default_image_id":0,"font":"","enabled":false},"version":2}},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["post-133","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-translation","entry"],"jetpack_publicize_connections":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/wp-content\/uploads\/2024\/01\/407099534_737386191603198_6817747003265565908_n-e1704115632582.jpg","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=133"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":146,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133\/revisions\/146"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/134"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=133"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=133"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/przed1945r.grafschaft-glatz.de\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=133"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}